Onderhoud

Naast het basisonderhoud door de vakman vergt een piano onder normale omstandigheden weinig onderhoud. Minstens tweemaal stemmen per jaar is in ons klimaat (met veel temperatuur- en vochtwisselingen) beslist geen overbodige luxe. Naast het stemmen is ook regulier onderhoud van belang. Een piano of vleugel bestaat uit meer dan 10.000 bewegende onderdelen die zeer nauwkeurig zijn gemaakt. In onderhoud maken we een verschil in klein onderhoud en groot onderhoud. Klein onderhoud kan vaak ter plaatse worden uitgevoerd. Voor groot onderhoud is het noodzakelijk dat het mechaniek of het complete instrument naar de werkplaats gehaald moet worden.

Door het bespelen, maar met name door schommelingen in de luchtvochtigheid en temperatuur, verandert geleidelijk de algehele conditie van uw instrument. Naast het schoonmaken en inspecteren, wordt uw instrument afgeregeld naar de fabrieksnormen.

Toch kunt u ook zelf het een en ander doen om uw instrument in goede staat te houden.

Zo moet de ruimte waar de piano staat een gelijkmatige temperatuur hebben. Komt de relatieve luchtvochtigheidsgraad langere tijd ver boven of onder de 50-60%, dan is het verstandig maatregelen te nemen. Uw leverancier is wat deze punten betreft de adviseur bij uitstek. Daarnaast kan hij ook de hulpmiddelen verschaffen om uw doel te bereiken.
Kortom, samen met de vakman kunt u met relatief geringe kosten en inspanningen uw piano in optimale conditie houden!

Klein onderhoud

Voor een optimaal resultaat zal de pianotechnicus het instrument:
* reguleren
* schoonmaken
* Stemmen
* intoneren

Reguleren 
Onder reguleren wordt verstaan; alle onderdelen van de piano zoals mechaniek, klavier en pedalen afregelen en op elkaar afstemmen, zodat het instrument weer optimaal functioneert. Door het reguleren wordt de algehele conditie van het instrument geoptimaliseerd. Met name de speelaard wordt aanzienlijk verbeterd.

Door schommelingen in luchtvochtigheid verandert de omvang (zwellen en krimpen) van de onderdelen en wrijfpunten. Hierdoor ontstaat op verschillende plaatsen speling in het mechaniek, waardoor de speelaard negatief wordt beïnvloed.

Enkele onderdelen van de regulatie zijn:
Toetsen kwellen 
De toetsen vallen aan de voorkant in een klavierstift en in het midden zit de toets vast aan de balanstift. Om zo min mogelijk wrijving te krijgen zijn de inkepingen per toets voorzien van een zogenaamd kernlaken. Als het kernlaken in de toetsen wat uitgezet is door vocht, zorgt dit voor een zwaardere speelaard en kunnen zelfs toetsen gaan vastzitten. Door het kwellen van de toetsen wordt dit effect opgeheven, waardoor de speelaard weer op het niveau van de fabrieksnormen is gebracht.

Lucht uitschroeven
Naast verschillen in luchtvochtigheid heeft ook het spelen zelf invloed op de ontstane speling in het mechaniek. Een gelijkmatige speelaard kan worden verkregen door deze speling eruit te schroeven en de juiste hoogtes in te stellen.

Afregelen diepgang
De diepgang van de toetsen kan ook in de loop van de tijd veranderen. Wanneer de diepgang niet meer volgens fabrieksnormen functioneert, dan worden de dynamische mogelijkheden beperkt.

Vangers stellen
Voor een snelle toetsrepetitie is het van belang dat tijdens het spelen de hamerkop of de contravanger goed gevangen wordt. Wanneer dit niet goed gebeurt, zal de repetitie van uw instrument langzamer gaan lopen met als gevolg dat u minder snel kunt spelen

Schoonmaken
Het schoonmaken van uw instrument heeft niets met een langere levensduur te maken, maar zorgt er wel voor dat het stof uit uw instrument verwijderd wordt.

Stemmen
Het ontstemmen van een piano of vleugel is een natuurlijk proces. Door de enorme trekkracht van de besnaring en de werking van de zangbodem door luchtvochtigheidverschillen (krimpen en uitzetten) verandert de spanning per snaar. Omdat dit bij iedere snaar net even anders is, ontstaat er tussen snaren onderling een onzuiverheid. De stemmer zorgt dat de snaren op elkaar worden afgestemd, waardoor deze onzuiverheid wordt weggenomen en het instrument op toon blijft. Het proces van ontstemmen hangt onder meer af van de kwaliteit het instrument, de conditie en een juiste luchtvochtigheid en temperatuur. Regelmatig stemmen is van wezenlijk belang voor het behoud van uw instrument.

Mocht het instrument over een langere periode niet gestemd zijn, dan zal de toonhoogte lager zijn als de als standaard gehanteerde 440 Hz.(Herz) Ook is het zo dat oudere met name vooroorlogse instrumenten niet meer op de standaard toonhoogte staan maar een halve toon lager. Het is bij deze instrumenten niet altijd mogelijk om het instrument weer op de 440 Hz. te stemmen. Een normale toonhoogte ligt tussen de 440 Hz. en de 442 Hz.

Intoneren

Door de hamers een laatste behandeling te geven kan de klank vervolmaakt en geëgaliseerd worden. Bij intoneren wordt de spanning in de hamerkop vergroot of verkleind, waardoor de klank wordt afgestemd op de akoestiek van de ruimte en de smaak en wens van de bespeler. Dit doet de pianotechnieker door met naalden op verschillende plekken gericht inde hamerkop te prikken.

Groot onderhoud

Dit onderhoud is sneller noodzakelijk bij intensieve gebruikers als voor regelmatige bruikers. Het is zeer lastig om aan te geven in welk tijdsbestek dit onderhoud gebeuren moet. De stemmer/technieker kan daar het best een oordeel over geven omdat hij/zij uw instrument goed kent. Gemiddeld genomen kan wel worden gezegd dat bij intensief gebruik dit onderhoud na 3 a 5 jaar nodig is afhankelijk van de intensiteit van het gebruik. Bij regelmatige gebruik schatten wij in dat groter onderhoud noodzakelijk is na 10 a 12 jaar. Uiteraard willen wij vrijblijvend bij u langs komen om uw instrument te komen bekijken. U kunt daarvoor gebruik maken van het contactformulier.
Enkele onderdelen die gebeuren bij groot onderhoud zijn:

Invoeren toetsen (mits noodzakelijk)
De vilten(kernlaken) invoeringen van de toetsen drogen uit en slijten door gebruik. Hierdoor zal na verloop van tijd speling ontstaan bij de toetsen aan de voorkant en in de balans. Het gevolg is dat het mechaniek en de klank moeilijker doceerbaar is. Als de zijdelingse speling te groot wordt, worden de invoeringen vervangen. Een te grote speling kan het gevoel geven dat de toets alle kanten opgaat en bijgeluiden veroorzaken.

Alle klavierraamvilt vervangen (mits noodzakelijk)
Tijdens groot onderhoud wordt gekeken of de moezen aan de voorkant van de toetsen, in het midden van de balans en het achterdrukvilt vervangen dienen te worden. Vaak zorgt dit vilt na verloop van tijd voor meer bijgeluid tijdens het spelen door verharding. De vering van het vilt tijdens het spelen is ook van invloed op de klank.

Klavier polijsten
Het toetsbeleg poetsen. Hierbij wordt het kunststof beleg gereinigd en gepoetst, als het nodig is wordt het beleg ook geschuurd om vervolgens te gaan polijsten. Er zijn zelfs nog instrumenten met een ivoren toetsbeleg. Na verloop van tijd kan het ivoren beleg verkleuren, slijten en ruwer worden. In de werkplaats worden de toetsen geschuurd en machinaal gepolijst. De verkleuring zal waarschijnlijk niet compleet verdwijnen, dat is afhankelijk van hoe diep de verkleuring is doorgedrongen in het ivoor.

Asjes verkernen
In diverse onderdelen van het mechaniek zitten asjes (draaipunten). Het is zaak dat de asjes soepel lopen in de vilten invoeringen. Een onzorgvuldige klimaatbeheersing maakt dat de asjes op den duur vast- of juist los gaan lopen en dat heeft invloed op de speelaard. Het verkernen van de asjes houdt in dat de oude stalen asjes uit het hout worden gedrukt. De laken invoering wordt met een speciaal vijltje ruimer gemaakt. Daarna worden er nieuwe, iets dikkere asjes in het kapsel gedrukt.

Hamers schuren
Het modelleren van de hamerkoppen zorgt voor de optimale vorm en prestatie van de kop. Door gebruik wordt de hamerkop platter en ontstaan er groeven. De “uit vorm” zijnde hamerhamerkop beïnvloedt de kwaliteit van de klank negatief. Het schuren van de hamerkop in de juiste vorm kan 1 à 2 maal worden toegepast. Als er zeer regelmatig op wordt toegezien kan het mogelijk zijn dat het schuren van de hamerkoppen een derde keer ook nog kan. Hierna is er te weinig vilt over de hamerkop in model te brengen.

Onderstaande onderdelen behorende bij het grote onderhoud zijn al beschreven bij klein onderhoud.

Toetsen kwellen
Lucht uitschroeven
Afregelen diepgang
Vangers stellen
Stemmen
Intoneren